پان ترکیسم

کتاب پان ترکیسم : ماهیت ایدئولوژی پان‌ترکی، با وجود برخی تفاوت‌ها، همان ویژگی چند مکتب دیگر پان را دارد. این ایدئولوژی با توجه به دامنه گسترده جاه‌طلبی‌ها و احساس نیرومند نسبت به سرنوشت خود، جنبه رمانتیک دارد و به پان‌ژرمنیسم، پان‌اسلاویسم، پان‌عربیسم، و صهیونیسم شبیه است و از نظر جهان‌بینی سیاه و سفید خود، تنها «خیلی خوب» و «قطعاً شریر» را می‌بیند. گرایش نژادی در نوشته‌های نژاد‌پرستانه نویسندگان پان ترکیست دهه 1930 به حد اغراق رسید و آنها احتمالاً تحت نفوذ نازی‌ها همیشه بر برتری‌های نژاد ترک پافشاری می‌کردند. از بررسی نوشته‌ها، گفتار و کردار پان‌ترکیست‌ها چنین برمی‌آید که پان ترکیسم همیشه یک جنبش کوچک نخبه‌گرای تحت رهبری روشن‌فکران بوده و دانش‌جویان و برخی شهرنشینان طبقه متوسط از آن حمایت کرده‌اند و تعداد اعضای آن احتمالاً به چند صد نفر تا چند هزار نفر بیشتر نمی‌رسیده است. با توسعه و تحول ایدئولوژی پان‌ترکی، این ایدئولوژی بیش از پیش و به‌طور آشکار الحاق‌گرا شد. یعنی نخست به ضرورت محافظت از گروه‌های ترک‌تبار خارج اشاره کرد، و سپس برای کمک به رهایی و وحدت آن‌ها، با یکدیگر و آن‌گاه وحدت با ترکیه، دست به تلاش زد. پان‌ترکیست‌ها بارها و بارها دربارة تشکیل یک «ترکیه بزرگ» از مدیترانه تا اقیانوس آرام سخن گفته‌اند و...